Yaygın Eğitim Kapsamında Görsel Sanatların Gücü: OSB Tanılı Yetişkinler İçin Öğretmen Görüşleri
DOI:
https://doi.org/10.46328/bestdergi.5317Keywords:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), Sanat Eğitimi, , Görsel Sanatlar Eğitimi, Özel Eğitim, Yaygın EğitimAbstract
Bu çalışma, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanılı bireylerin görsel sanatlar yoluyla eğitim süreçlerine odaklanmakta ve öğretmen görüşleri doğrultusunda bu bireylerin sanatsal gelişimi ile sosyal becerilerindeki değişimi değerlendirmektedir. OSB'nin giderek artan yaygınlığı, özel eğitim ihtiyacını gündeme getirmiştir. Özellikle görsel sanatlar eğitimi, OSB tanılı bireylerin hem ifade becerilerini geliştirme hem de sosyal uyumlarını destekleme potansiyeline sahiptir. Bu bağlamda araştırma, Trabzon ilinde bir Halk Eğitim Merkezinde görev yapan görsel sanatlar öğretmenleriyle yapılan görüşmelere dayanmaktadır. Çalışmada elde edilen bulgular, öğrencilerin büyük bir kısmının sanatsal etkinliklere ilgisinin düşük olduğunu, ancak uygun yönlendirmelerle bazı bireylerde iletişim becerilerinin geliştiğini göstermiştir. Öğrencilerin sanata katılımında kriz anlarının olumsuz etkileri gözlemlenmiş; buna karşın bazı bireylerin grup çalışmalarıyla iş birliği ve etkileşim becerilerinde ilerleme kaydedilmiştir. Araştırma, mevcut müfredatın gözden geçirilmesi, öğretmen eğitimlerinin çeşitlendirilmesi ve görsel sanatlar eğitiminin daha sistematik şekilde yapılandırılması gerektiğine işaret etmektedir. Ayrıca, erken yaşta başlayan sanat eğitiminin OSB tanılı bireyler üzerindeki olumlu etkilerinin daha kalıcı olduğu görüşü öne çıkmaktadır.
References
Artut, K. (2002). Sanat Eğitimi Kuramları ve Yöntemleri (2. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
Bashir, A., Bashir, U., Lone, A. & Ahmad, Z. (2014). Challenges faced by families of autistic children. İnternational journal of interdisciplinary research and innovations 2 (1), 64-68
Connor, L. E. (1963). Preliminaries to a theory of administration for special education. Exceptional Children, 29(9), 431-437.
Çağlar, D. (1979). Geri zekalı çocuklar ve eğitim (2. basım). Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi.
Ekiz, D. (2009). Bilimsel Araştırmalarda Yöntemler (Genis letilmis 2. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
Geray, C. (1978). Halk Eğitimi. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınevi.
Guba, E. G. and Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. Handbook of qualitative research, 2(105), 163-194.
Karip, F. (2020). Görsel sanatlarda üstün yetenekli bireyler için farklılaştırılmış görsel sanatlar eğitimi. Sed-sanat eğitimi dergisi, 8(2), 83-92.
Klenke, K. (2016). Qualitative research in the study of leadership. Emerald Group Publishing Limited. Emerald Group Publishing Limited.
Kavak, Y. (2000). Türkiye’deki Yaygın Meslekî Eğitim İçinde Kadın Eğitiminin Yeri. Sosyal Bilimler Dergisi, 144, (Sonbahar)
Kızılkaya, M. & Aksoy, E. (2022). Otizm spektrum bozukluğunda müzik terapinin katkısı ve hemşirenin rolü. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(2), 7179
Kurt, O. (2017). Otizm Spektrum Bozukluğu ve Bilimsel Dayanaklı Uygulamalar. E. Tekin-İftar (Ed.), Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar ve Eğitimleri içinde. Vize Yayıncılık.
Küçüker, S. (2001). Erken eğitimin gelişimsel geriliği olan çocukların anne- babalarının stres ve depresyon düzeyleri üzerindeki katkısınin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 3(01).
Lamb, J. A., Moore, J., Bailey, A., & Monaco, A. P. (2000). Autism: recent molecular genetic advances. HumanMolecular Genetics, 9(6), 861-868.
Lovass, I. O. (2005). BEN Kitabı, (O. Sorias & Ş. Aksel, Çev.). İstanbul: Sistem. (Eserin aslının basım tarihi 1981)
Marshall, C. and Rossman, G. B. (2014). Designing qualitative research. Sage publications.
Mash E. U., Wolfe D. A.(2010). Abnormal Child Psychology. Belmont, CA: Wadsworth CANGAGE Learning.
McConnell, S. ( 2002). Interventions to Facilitate Social Interaction for Young Children with Autism:Review of Available Research and Recommendations for Educational Intervention and Future Research. Journal of Autism and Developmental Disorders, 32 (5), 351-372.
Mercin, L. (2021). Sanat nedir? A. O. Alakuş ve L. Mercin (Editörler). Sanat eğitimi ve görsel sanatlar öğretimi. Ankara: Pegem Akademi.
Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Görsel Sanatlar Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınlan.
Monaco, J. (2001). Bir film nasıl okunur? Sinema dili, tarihi ve kuramı. (Çev. E. Yılmaz). İstanbul: Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık
Mullin, J. (2014). Drawing autism. Akashic Books.
Mülayim, S. (1994). Sanata giriş. İstanbul: Bilim Teknik Yayınevi.
Myers, S. & Johnson, C. P. (2007). Management of Children with Autism Spectrum Disorders. American Academy of Pediatrics Council on Children with Disabilities, 120(5), 1162-1182. https://doi.org/10.1542/peds.2007- 2362.
National Research Council. (2001). Educating Children with Autism. National Academy Press.
Ozonoff, S., Goodlin-Jones, B. & Solomon, M. (2005). Evidence-Based Asssesment of Autism Spectrum Disorders in Children and Adolescent. Journal of Clinical Child and Adolescent Pyschology, 34(3). 523-540.
Özbey, Ç. (2005). Otizm ve Otistik Çocukların Eğitimi. İstanbul: İnkılap.
Özer, S. (2017). Eğitim fakültesi güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik eğitimi ana bilim dalı öğretim programında uygulanan viyolonsel eğitiminde türk eserlerinin yerinin ve gerekliliğinin değerlendirilmesi. Doktora Tezi. Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Bursa.
Özkaya, B. T. (2013). Yaygın gelişimsel bozukluklardan otizm spektrum bozukluğuna geçiş: dsm-v'de karşımıza çıkacak değişiklikler. Psikiyatride GüncelYaklaşımlar, 5(2), 127-139.
Özsoy, V. (2003). Görsel Sanatlar Eğitimi Resim-iş Eğitiminin Tarihsel ve Düşünsel Temelleri. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
Özsoy, V. (2015). Görsel sanatlar eğitimi-resim iş eğitiminin tarihsel ve düşünsel temelleri. Ankara: Gündüz Yayıncılık.
Özsoy, V. (2022). Eğitimde görsel sanatlar: makaleler. Ankara: Pegem akademi.
Özyürek, M. (2014). Bireyselleştirilmiş Eğitim Programını Geliştirme ve Temelleri. Kök Yayıncılık.
Persson B., S. (2002). AQ Otistik Zekâ ve Seviyeleri Otizm. (2. baskı). İstanbul: Sistem.
Roberts, J. & Simpson, K. (2016). A review of research into stakeholder perspectives on inclusion of students with autism in mainstream schools. International Journal of Inclusive Education, 20(10), 1084-1096.
Sağlık Bakanlığı.(2018). Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) Olan Bireylere Yönelik Sağlıklı Beslenme Önerileri..Rehberi.https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/kurumsal/ yayinlarimiz/rehberler/Otizm_Spektrum_BozukluguOBS_Olan_Bireylere_Yonelik_Saglikli_Beslenme_Onerileri_Rehberi.pdf.Erişim tarihi 10.07.2023
Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
San. İ. (2008). Sanat ve Eğitim, Yaratıcılık, Sanat kuramları, Sanat Eleştirisi Yaklaşımları. Ankara: Ütopya.
Salderay, B. (2001). Zihinsel engelli bireylerle çalışan özel eğitim öğretmenlerinin plastik sanatlar eğitimine ilişkin görüşleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Salderay, B. (2003). Zihinsel engelli bireyler için güzel sanatlar eğitimi. Milli Eğitim Bakanlığı: Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim, 39(4), 32-33.
Salderay, B. (2008). Türkiye ’deki zihinsel yetersizliği olanlar iş okullarında görsel sanatlar dersinin öğrencilerin beceri, davranış ve meslek edinimindeki katkısına yönelik öğretmen görüşleri. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Seale, C. (1999). Quality in qualitative research. Qualitative Inquiry, 5(4), 465-478
Shiner, L. (2020). Sanatın icadı. (Çev.İ. Türkmen).İstanbul: Ayrıntı.
Simpson, R. L. (2005). Evidence-Based Practices and Stıdents with Autism Spectrum Disorders. Focus on Autism and Developmental Disabilities, 20(3),140-149.
Spann, S. J., Kohler, F. W. & Soenksen, D. (2003). Examining Parents’ Involvement in and Perceptions of Special Education Services: An Interview with Families in a Parent Support Group. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities,18(4),
Stoner, J. B., Bock, S. J., Thompson, J. R., Angell, M. E., Heyl, B .S. ve Crowley, E. P. (2005). Welcome to Our World: Parent Perceptions of Interactions Between Parents of Young Children with ASD and Education Professionals. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 20(1), 39-51.
Sucuoğlu, B. (2004). Türkiye’de kaynaştırma uygulamaları: Yayınlar/araştırmalar (1980-2005). Özel Eğitim Dergisi, 5(2) 15-23.
Sucuoğlu, B. (2014). Yeni ilköğretim programları ve öğretmen yeterlikleri ışığında etkili kaynaştırma uygulamaları. Ankara: Ekinoks.
Süzen, H.N. (2021). Evaluation of Contemporary Art in terms of Conceptual Structure and Interpretability.Intemational Online Journal of Educational Sciences, https ://ioj es .net/?mod=tammetin&makaleadi=&makaleurl=3b3 3 ed84-6b6a-435c- ba28-a7ccd9408f73.pdf&key=44328 sayfasından erişilmiştir(22.11.2025).
Tansuğ, S. (2012). Çağdaş Türk sanatı (9. baskı). İstanbul: Remzi.
Taymaz S.,O. (2003). Zihinsel Engellilerde Beceri Öğretimi. A. Kulaksızoğlu (Der),Farklı Gelişen Çocuklar. (230-243). İstanbul: Epsilon
Tekin, İ.E. & Kutlu, M. (2017). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Aileleri: Aileleri Anlama ve İşbirliği Kurma. E. Tekin-İftar (Ed.), Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar ve Eğitimleri içinde (s. 523-554). Vize Yayıncılık.
Telli, H. (1990). Gazi Eğitim Enstitüsü, Resim İş Bölümü programı. Yeni Ortaöğretim, 4. Ankara.
Tuğan, N. H. (2018). Türkiye’de sinema eğitiminin sorunları ve çözüm önerileri. Journal of Human Sciences, 15(1), 182-189.
Turgut, İ. (1991). Sanat felsefesi, İzmir: Bilgehan Matbaası.
Turhan, C. & Vuran, S. (2015). Otizm spektrum bozukluğu gösteren çocuklara sosyal beceri öğretiminde sosyal öykü ve video model uygulamalarının etkililik ve verimlilikleri. International Journal of Early Childhood Special Education, 7(2), 294 - 315.
Üstüner T.F. (2009). Otizm çocuğa sahip ailelerin yaşadıkları sorunlar ile ruhsal durumlarının değerlendirilmesi: Niteliksel araştırma. Çocuk dergisi; 9 (1), 3442
Yates, M. K. (2016). Building better schools: A new model for autism inclusion in Seattle (Yayınlanmamış doktora tezi). University of Washington.
Yavuncu, D. (2017). Sanat eğitimcilerine göre okul idarecilerinin sanat eğitimi derslerine yönelik tutumları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Yin, R. K. (2003). Case Study Research Design and Methods (3. Baskı). London: Sage Publications.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi (BEST Dergi)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
CC Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0
